Prvo dubinsko istraživanje koje pokriva zemlje regiona o radnom okruženju žena u medijima s fokusom na obrasce i vrste nasilja proveli su novinarski sindikati, udruženja i medijske organizacije iz BiH, Srbije, Slovenije i Hrvatske.
„Većina ispitanica, njih 78,38 posto je potvrdila da su doživjele jedan ili više oblika rodno zasnovanog nasilja tokom rada“, navodi se u istraživanju uz pojašnjenje da se odnosi na napade i prijetnje, diskreditaciju na rodnoj osnovi, verbalne i neverbalne oblike seksualnog uznemiravanja i seksualnog nasilja.
Upitnik za istraživanje je popunilo 606 žena iz regiona pri čemu je osigurana raznolikost uzorka prema kriterijima godina, oblika zaposlenja te vrste medija u kojima su ispitanice zaposlene. Za potrebe ovog istraživanja iz Bosne i Hercegovine je ispitano preko stotinu medijskih radnica.
Prema iskazima ispitanika o osnovu diskriminacije i kršenju radnih prava, u preko 34 posto slučajeva se odnosilo na spol, dok su fizički izgled, dob, te nacionalni ili etnički identitet bili znatno manje zastupljeni.
„Rezultati pokazuju da seksualno uznemiravanje nije marginalna pojava u medijskom sektoru, već strukturalni rizik koji je duboko ukorijenjen u organizacijskoj kulturi, u odnosima moći i institucionalnim praksama koje utiču na svakodnevni rad žena u medijima“, navodi se u izvještaju istraživanja.
Prema specifičnim iskustvima iz anketnog upitnika, ubjedljivo najveći postotak odnosio se na neželjene komentare u vezi sa spolom ili ženskom seksualnošću koji su bili ponižavajući ili su izazivali nelagodu, neželjene šale zasnovane na spolu ili seksualnosti, negativne ili ponižavajuće stereotipne komentare o ženama, usmjerene prema pojedinki ili ženama općenito, te neželjeni fizički kontakt.
Seksualno uznemiravanje podrazumijeva „svaki oblik neželjenog verbalnog, neverbalnog odnosno fizičkog ponašanja seksualne prirode, u svrhu odnosno uz ishod povrede dostojanstva lica, posebno kada se stvara zastrašujuća, neprijateljska, degradirajuća, ponižavajuća odnosno uvredljiva atmosfera“.
Više od 75 posto ispitanica je doživjelo kampanju blaćenja i seksističke komentare, njih blizu 60 je doživjelo diskriminaciju i kršenje radnih prava, dok je trećina ispitanica bila žrtva fizičkog napada i prijetnji.
Nalazi istraživanja pokazuju da se ovakvi oblici nasilja rijetko prijavljuju, zbog nepovjerenja u učinkovitost i nepristrasnost procedura nakon prijave, straha od stigme, te nerazumijevanja i odmazde.
S druge strane, istraživanje uočava slabe mehanizme zaštite koje ispitanice opisuju mrtvim slovom na papiru zbog nedostatka preventivnih mjera, rodno osjetljivog pristupa, obuke zaposlenih te pouzdanih procedura primjene.
„Nisko povjerenje u interne procedure, strah od odmazde i učestali izostanak daljnjeg postupanja rezultiraju nedostatnim rješenjima i ograničenim ishodima“, navodi se u istraživanju.
Problem izostanka prijave nije samo u nedostatnom normiranju, već i u izostanku potpune primjene zakona unutar nestabilnog i diskriminatornog sistema rada, pokazuje istraživanje.
„Redakcije se često opisuju kao toksična okruženja u kojima su diskriminatorne prakse, svakodnevni seksizam i uznemiravanje normalizirani“, navodi se opisujući da muškocentrični nazori utemeljuju hijerarhijske odnose moći i oblikuju redakcijsku kulturu u kojoj šutnja postaje racionalan izbor, a prijavljivanje nosi rizik.
Napadi, prijetnje i drugi oblici nasilja nad novinarkama i medijskim radnicama stvaraju i opterećenje mentalnog zdravlja, što se kroz istraživanje vidi kao povećan rizik od dodatnog pogoršanja stanja.
„Iscrpljenost i sagorijevanje na radnom mjestu se opisuje kao problem epidemijskih razmjera uslijed nedostatka osoblja, kontinuirane izloženosti uznemiravanju i diskriminaciji te prekomjernom obimu posla“, navodi se u istraživanju.
Opterećenje žena je dodatno pojačano višestrukim društvenim ulogama i porodičnim obavezama medijskih radnica koje su obeshrabrene da prepoznaju i govore o izazovima vezanim za mentalno zdravlje.
Seksualno uznemiravanje i rodno zasnovano nasilje predstavljaju teške oblike kršenja ljudskih prava u medijskom sektoru. Prema Istanbulskoj konvenciji „nasilje nad ženama označava kršenje ljudskih prava i oblik diskriminacije nad ženama i predstavlja sva djela rodno zasnovanog nasilja koja dovode do, odnosno mogu da dovedu do, fizičke, seksualne, psihičke odnosno ekonomske povrede odnosno patnje za žene“. Konvencija također definiše „rodno zasnovano nasilje nad ženama kao nasilje koje je usmjereno protiv žene zato što je žena, odnosno ono koje nesrazmjerno utiče na žene“.
Istraživanje je provelo pet partnerskih organizacija i to Zavod Krog, Društvo novinarjev Slovenije, Sindikat novinara Hrvatske, Granski sindikat kulture, umetnosti i medija „Nezavisnost“ i Mediacentar Sarajevo.
